Diskushon tokante Selibon no ta trata solamente di sushi mas. E ta trata di gobernashon, di responsabilidat i di e pregunta si polítika ainda sa kiko ta aktua di manera proporshonal. E enkuesta di konseho (raadsenquete) ku awor ta riba mesa, ta wòrdu presentá komo un akto di seriedat. Pero kualke persona ku mira un tiki mas mihó, ta wak prinsipalmente un otro kos: un konseho insular ku despues di años di paralísis, di un biaha ta saka e instrumento di kontrol mas pisá, manera ku esaki por kompensá e tempu pèrdí.
E bèrdat ta ménos heróiko. Boneiru tabata sa pa años kaba ku tabatin problema struktural rondo di governance, supervishon i ehekuson serka e kompanianan di gobièrnu. E rapòrt di 2019, prepará na enkargo di e ministerio di asuntunan di Reino i Interior (BZK), a laga poko duda tokante esaki. E diagnósis tabata fuerte, e rekomendashonnan tabata konkreto i e trayekto di implementashon tabata kla. Loke tabata falta no tabata konosementu, sino e boluntat i e kapasidat pa hasi loke tabata nesesario.
P’esei e enkuesta di konseho aki ta sinti bastante inkómodo. Un enkuesta mester ta e último medio, i no e promé salida pa frustrashon atministrativo. Sigun e norma general pa derecho di enkuesta lokal, justamente proporshonalidat ta esensial: usa e instrumento pisá aki solamente ora informashon no por wòrdu optené di otro manera. Esaki ta un norma sabio, pasobra un enkuesta ta intervení profundamente, ta toka reputashon i ta trese karga atministrativo i finansiero hopi grandi.
Esun ku a lesa e dokumentonan, ta mira e problema mesora. Ya tabatin informashon. Ya tabatin rapòrtnan. Ya tabatin atvertensianan. Ya tabatin rekomendashonnan. Mas ku esei: e komishon Selibon mes ta bisa ku nan kier traha prinsipalmente ku investigashon di dosier i kombersashonnan tras di porta será i boluntario, i solamente den kaso eksepshonal nan kier bai na oudiensanan públiko bou di huramentu. Ku esaki, sin ku nan por yuda, ta konfirmá ku e núkleo di e asunto tambe por a wòrdu investigá ku un otro tipo di instrumento.
I ku esaki e pregunta ta bin dilanti: dikon ta saka un suma di USD 500.000. Den un pais grandi, esei talvez ta un suma abstrakto. Riba un isla chikí e ta bira un eskoho polítiko ku un peso moral mara na dje. Pasobra e mesun suma ta den e órden di grandura di aproksimadamente dos trük mediano pa rekohé sushi. E ta mustra kon fásil polítika ta reservá sèn pa un proseso, miéntras ku e komunidat pa años ta sperando resultadonan.
E kos ta bira aún mas amargo ora hende mira mas leu. Boneiru no ta e úniko isla ku un krísis di landfill. Aruba ta atendé ku Parkietenbos na un manera tékniko i struktural. Sint Maarten ta trahando ku konsultashon, diseño i programanan di ehekushon pa ku futuro di su manehamentu di sushi. Kòrsou ta investigando proseso i re-uso awor ku preshon riba Malpais ta kresiendo. Sint Eustatius ta invertí den teknologia pa bira ménos dependiente di landfills.
Na Boneiru ta skohe pa un ritual polítiko ku prinsipalmente ta krea aparensia di rigor. Esei ta e kurason di e kritika. No ku e kaso Selibon i landfill no meresé full atenshon. Al kontrario. E meresé un man mas skèrpi, mas tèmpo i responsabilidat. Pero un man skèrpi no ta meskos ku peso. Tèmpo no ta meskos ku teatro. I responsabilidat no ta nase outomátikamente for di un instrumento karu.
Si e konseho insular kier mustra di bèrdat ku e ta tuma su tarea di kontrol na serio, e no ta kuminsá ku un enkuesta di mei mion. E ta kuminsá ku un pregunta simpel pero difísil: dikon a hasi asina poko ku loke ya tabata konosí? Si bo kontestá e pregunta ku honestidat, lo bo yega mas serka di e solushon ku un stapel di dokumento mas, un ronda nobo di indignashon polítiko i un rapòrt mas ku despues lo keda sin ehekutá atrobe.
Boneiru no tin falta di investigashonnan. Bonaire tin falta di gobernashon. E kos ta bira aún mas amargo ora polítikonan ta pidi e pueblo pa duna e kolegio nobo un oportunidat, pero despues nan mes ta kolaborá ku un situashon unda e mesun kolegio ta keda mará na man i pia den e dosier aki promé ku kolegio en kuestion a haña e espasio pa profundisá su mes den e materia i presentá un informe perliminar. Justamente p’esei un enkuesta di konseho di e grandura aki no ta prueba di forsa i determinashon, sino e síntoma di responsabilidat i akshon atministrativo ku a wòrdu posponé muchu largu.
Willem A. Cecilia