Ni tres luna no a pasa. Asina tiki tempu e trankilidat ku e koalishon nobo a primintí na Boneiru a dura.
Sopi purá ta sali salu. I hopi hende na Boneiru tin e sintimiento ku den e siman tras di lomba na a kome un sòpi mas salu ku nunka.
Ni tres luna no a pasa for di momentu ku UPB, MPB i frakshon di Salma Serberie a forma un koalishon nobo. E tarea tabata kla: goberná Boneiru na un manera stabil pa e periodo relativamente kòrtiku te na elekshonnan na mart 2027. No tabata e idea pa bini eksperimento polítiko grandi, sino pa trese stabilidat, kolaborashon i trankilidat den gobernashon di e isla.
Presisamente p’esei a skohe pa forma un koalishon basá riba igualdat. Kada un di e tres partnernan di koalishon por a proponé un diputado pa Kolegio Ehekutivo. Esaki no tabata un gesto simbóliko, sino e base di e akuerdo. Ningun di e tres partidonan lo tabata dominante; gobièrnu lo mester a funshoná a base di konfiansa mutuo i rèspèt pa responsabilidat polítiko di kada partner.
Awor, ni tres luna despues, ta parse ku no a sobra masha di e igualdat aki.
Dor di orkestrá retiro di diputado profesional Joselito Statia — algu ku UPB ta desmentí, pero ku lider di frakshon di MPB Hennyson Thielman a deskribí públikamente di un manera kompletamente diferente- UPB konsientemente a destruí e balansa polítiko den koalishon.
Ken ku tumba un diputado di un partner den koalishon sa hopi bon ku no solamente e persona mes ta wòrdu afektá, sino tambe e fundeshi di e koalishon den su totalidat.
Ainda mas pasobra e koalishon mes a skohe pa un modelo den kua kada partido a nombra un diputado, kada partido por a spera ku esaki lo wòrdu respetá, mientras ku no tabatin motibonan serio pa aktua di forma kontrario. No pasobra no por ‘tochi’ un diputado, sino pasobra rèspèt mutuo pa responsabilidat polítiko ta forma e base di tur koalishon, sigur ora a bisa di ke traha a base di igualdat.
Esaki ta hiba nos na un pregunta inkómodo: E igualdat ku tantu a wòrdu menshoná, tabata realmente e punto di salida di e koalishon aki? Òf tabata mas bien un kortina tras di kua un partido partikular tabata mira su mes for di komienso komo e ‘berdadero lider’?
E impreshon ei ta wòrdu reforsá konsiderablemente pa e papel ku lider interino di UPB, Jolinda Craane, a hunga.
Craane no ta miembro di Konseho Insular. Tampoko e ta miembro di Kolegio Ehekutivo. Sin embargo, durante e krísis di e último dianan aki, ta parse ku Craane a hunga mas ku un solo ròl. Komo konsehero di diputado Statia, su tarea tabata di sostené i konsehá e diputado. Na mes momentu, e a presentá su mes na públiko komo bosero di e koalishon. I, pió ainda, hopi hende tin e impreshon ku e tabata hopi metí den asuntunan di kolegio ehekutivo, komo sifuera e tres diputadonan lo mester duna kuenta i rason na su persona.
Si e impresión aki ta korekto, esaki ta un situashon kompletamente indeseabel. Den un demokrasia, responsabilidat polítiko i responsabilidat pa gobernashon ta bai huntu. No por ta asina ku esaki ta keda den man di un hende ku no a wòrdu elegí pa e pueblo votadó, ni ku ta forma parti di e gobièrnu insular.
Ora e bòm a baster kaba, UPB a publiká un komunidado di prensa den kua e partido a bisa di ta para pa bon gobernashon i kontinuidat. Esaki ta zona bunita. Pero riba kiko eksaktamente nan ponensia ta basá?
UPB ta solamente un di e tres partnernan di e koalishon. MPB, ounke nan a usa palabranan hopi fuerte tokante e situashon, te awor formalmente no a kita sosten for di e koalishon. Ku otro palabra, kontrali na ekspreshonnan di UPB, e situashon polítiko ta niun tiki stabil.
Ku BC mesora a repartí e pòrtfolio di e diputado saliente entre e dos diputadonan ku a keda i gezaghèber ta parse mas un medida di un krisis agudo temporal,ku un prueba ku kontinuidat di gobièrnu.
Mientrastantu, tin rumornan persistente tokante e motibonan real tras di e retiru di Statia. Segun e rumornan ei, Statia lo tabata muchu ‘fèrfelu’ riba algun di e dosyenan ‘sensitivo’. Ounke te asina leu no tin prueba palpabel pa e rumornan aki, ta nèt pa e motibu aki ta nesesario pa tin un transparensia total. Solamente poniendo tur karta riba mesa por kita e spekulashonan bou di pueblo. Un partido ku ta bisa di ta para pa bon gobernashon mester ta e promé pa duna e bon ehèmpel.
Loke ta hasi e situashon mas serio ainda, ta ku e isla ta enfrentando diferente reto serio. E subida konsiderabel di tarifa di elektrisidat lo bai afektá famianan i empresarionan basta duru. Diferente organisashon a atvertí públikamente ku e falta di stabilidat den gobièrnu por kousa daño na e klima pa invershon. Konfiansa di e pueblo den polítika ta bou preshon pa hopi aña kaba. Den e situashon aki e siudano ta spera di su lídernan polítiko pa nan traha huntu pa buska solushon, no pa purba kibra otro polítikamente.
Den e konteksto aki, ta parse kasi surealista ku nèt e siman aki UPB ta sali ku un yamada pa yega na pasashi mas barata pa studiantenan Boneriano ku ta biba den eksterior. Sin duda, esaki ta un meta simpátiko, i algu nesesario. Pero na momentu ku e koalishon ta kolgando na un hilu i por kai den otro un ora pa otro, un mensahe asina ta krea e impreshon ku ta tratando na kita atenshon for di kosnan muchu mas urgente, por ehèmpel trese fin na un krisis den gobernashon insular.
E krísis aki finalmente ta bisa hopi mas ku solamente retiro di un diputado. E ta eksponé un bes mas kon fragil e relashonnan polítiko na Boneiru ta. Un koalishon formá pa trese stabilidat te ku e elekshonnan di mart di e aña benidero, mes ya ta un krisis profundo.
No pa motibu di un orkan òf teremoto, òf otro desaster ku a pasa nos, sino pa un lucha banal pa poder den koalishon. Esaki mester hasi nos para ketu un ratu i pensa.
Na Boneiru, turbulensia polítiko no ta algu nobo. Den e último añanan, diferente koalishon a kibra i gobièrnunan a subi i a baha. Pero loke ta hasi e situashon aktual diferente, ta ku e krísis aki no ta resultado di un konflikto entre gobièrnu i oposishon. E ta un konflikto ku a nase den un koalishon ku a primintí stabilidat i un kambio positivo den gobernashon.
Esaki mester ta un motibu di preokupashon pa tur hende ku ta kere den bon gobernashon.
Pasobra bon gobernashon no ta kuminsá ni kaba ku komunidado di prensa òf ku propaganda polítiko. E ta kuminsá ku rèspèt pa e akuerdonan ku a sera, rèspèt pa partnernan ku kende ta traha huntu, i rèspèt pa e institushonnan demokrátiko ku nan ta representá.
Awor ku e e koalishon ta tambaliando, pueblo tin derecho riba klaridat. Klaridat tokante e loke ku a sosodé realmente . Klaridat tokante ken ta karga responsabilidat. I, mas importante ainda, klaridat tokante e situashon di e koalishon aki. Tin speransa ainda pa e koalishon aki, òf Boneiru mester prepará un biaha mas pa formashon di otro gobièrnu nobo?
I ta p’esei, e pregunta den e título no ta solamente retóriko. E ta un pregunta hopi serio: Ta ken ta gobernando Boneiru: Kolegio ehekutivo òf UPB?