Tras di e sifranan di koral di Boneiru: “Nos a midi e ref mas ophetivo posibel”

· - leestijd 3 minuten
Afbeelding

KRALENDIJK – Kon bo ta yega na e konklushon ku ménos ku 10 porshento di e tapa di koral original bibu di Boneiru a sobra? Segun investigadó di koral Erik Meesters di Wageningen University & Research (WUR) e kalkulashon ta basá riba e monitoreo di ref mas ámplio ku a yega di realisá na Boneiru. E ta splika Bonaire.nu kon e investigadónan a yega na e konklushon ei.

E último dianan a surgi un diskushon despues ku NOS a informá ku solamente 5 porshento di e supsuela di laman rònt Boneiru ta tapá ku koral bibu. Den un artíkulo ku a sali anteriormente den e revista De Levende Natuur no a menshoná e porsentahenan ei.

Segun Meesters por splika esei simpel.

"Durante ku tabata skirbi e artíkulo pa De Levende Natuur nos no a verifiká e datonan ku a kolektá di 2025 ainda. Sí tabata eksistí klaramente un deterioro grandi. Ademas e artíkulo no tabata trata koral so. P’esei nos no a menshoná porsentahe eiden.”

Komparashon históriko

Segun Meesters vários publikashon sientífiko ta mustra ku e tapa di koral bibu na Boneiru tabata entre 60 i 70 porshento den añanan setenta. E kalkulashon resien ku ménos ku 10 porshento di esei a sobra ta basá riba e midimentu mas nobo di 2025.

E ta enfatisá ku ta trata di un kalkulashhon sientífiko i no un konteo kompleto di e ref.

"Naturalmente nos no a buska den kada centimeter kuadrá di e ref.”

Na lugá di esei invesigadónan a midi na 115 sitio ku ta mas o ménos 500 meter for di otro a lo largo di anlei di Boneiru. Na kada sitio a hasi investigashon na dos profundidat, 5 i 10 meter, kaminda na transectnan fiho a registrá e tapa di entre otro koral i lima. E sitionan huntu ta forma segun Meesters e inventarisashon geográfiko mas habrí for di otro di e ref ku Boneiru a yega di konosé.

E kalkulashon nobo ta referí na e refnan na anlei (kosta wèst) di Boneiru. Einan tin e 115 sitionan di midi fiho ku ta investigá for di 2014 ku regularidat pa identifiká kambionan den refnan di koral. No a inkluí e parti ost den e ronda di monitoreo aki.

Diferensianan grandi entre sitionan

E investigadó ta enfatisá ku e situashon ta diferensiá hopi pa kada sitio.

"Naturalmente tin sitionan kaminda e tapa di koral ta mas haltu, pero awendia eseinan ta mas bien eksepshonnan.”

Segun Meesters e datonan ta mustra ku hopi sitio di midi mientrastantu no tin koral bibu mes mas, mientras mayoria di e otro sitionan tin solamente un kapa chikí. Solamente algun sitio tin un tapa relativamente haltu di koral ainda.

E balor mas haltu ku a midi durante e inventarisashon tabata mas o ménos 70 porshento. Esei ta demostrá segun Meesters ku lokalmente ainda ta eksistí refnan salú, pero ku esakinan no ta representativo mas pa e bista promedio di Boneiru.

Pakiko e método di midi ta importante

Segun Meesters e manera ku ta realisá e midimentunan ta mésun importante ku e resultado mes.

Na kada sitio di midi e investigadónan ta laga un bui sak na djes meter di profundidat. For di e punto fiho ei ta saka un sinta di midi paralelo na e rant di e ref. Asina ta evitá ku investigadónan inkonsiente ta skohe adelantá pa refnan ku ta bon ainda.

Hustamente e selekshon segun bo smak ta hasi e resultadonan representativo pa e ref kompleto.

E ta referí na investigashonnan kaminda netamente a skohe refnan relativamente salú. E investigashonnan aki ta duna segun e un bon bista di e sitionan spesífiko, pero no di e situashon promedio di e ref rònt Boneiru.

"Ta sumamente importante ku bo ta pone bo transectnan mas tantu ku ta posibel segun bo smak pa haña un bon kalkulashon di e tapa di koral.”

Promedionan ta keda kalkulashon

E resultado eksakto ta dependé segun Meesters di e modelo estadístika ku ta usa pa prosesá e sentenares di midimentunan individualmente. Diferente modèl por trese diferensianan chikitu den e promedio ku a kalkulá.

Tambe ta hasi un diferensia si ta wak solamente e refnan superfisial òf si ta tuma e promedio di 5 i 10 meter di profundidat. Pa un deskripshon di e plató kompleto di e ref WUR ta skohe pa pone ámbos profundidat huntu.

Meesters ta enfatisá ku e publikashon sientífiko final por kondusí ainda na adaptashonnan chikitu den porsentahe, pero no ta fèrwagt diferensianan grandi. E konklushon general no ta kambia ku esei: e kapa di koral bibu rònt di Boneiru a bai hopi atras e último dékadanan.

STINAPA ta reakshoná riba e problemátika

Mientrastantu for di STINAPA tambe ta sali e gritu pa tuma medida rápido. Direktora Melissa van Hoorn ta bisa ku e refnan di koral ta disparsé den un tempu alarmante i ta mustra riba eroshon i gestion di awa defisiente komo dos di e menasanan mas grandi. Segun Melissa ta tempu pa ehekushon enbes di investigashonnan nobo òf dokumentonan. Den un opinion resien den de Volkskrant e ta skirbi ku Boneiru mester di medidanan konkreto, finansiamentu struktural i gestion di awa desisivo, no suspenshon atrobe


43 keer gelezen