KRALENDIJK – Ku e fondo di supsidio di 550.000 dòler pa bibiendanan históriko na Boneiru por onra minimal sinku petishon. E presupuesto ta fiho i no a reservá sèn ainda pa un kontinuashon na 2027. Esei ministerio di Enseñansa, Kultura i Siensia ta laga Bonaire.nu sa.
Doñonan por hasi petishon pa supsidio te 30 di sèptèmber pa restourashon i mantenshon di un kas históriko. Pa kada edifisio tin maksimal 100.000 dòler disponibel. Tambe por duna maksimal 5.000 doler pa investigashon preliminar di konstrukshon tékniko.
Herson Martinuz di Entidat Públiko Boneiru (EPB) ta hasi un yamada riba doñonan pa no warda muchu hopi. “E pilot aki ta aktivo pa tempu limitá. Hasi bon uso di esei.”
Gastunan mas haltu di restourashon
E areglo ta spesialmente pa personanan ku nan mes ta biba den nan kas históriko i ku tin insufisiente rekurso finansiero pa hasi mantenshon nesesario. Kasnan ku ta hür komersial, manera por ehèmpel Airbnb, no ta kai den e grupo meta.
Segun Martinuz netamente kasnan tradishonal mester di mantenshon. “Si bo kore rònt, tur hende ta ripará esei. Ta pa spesialmente kasnan tradishonal mas tantu mantenshon ta nesesario.”
Doñonan di kasnan monumental mester kumpli ademas ku sierto regla na momento di restourashon. P’esei e trabounan por sali mas karu. “Restourashon òf mantenshon di e kasnan ei ta mas karu ku un kas moderno”, Martinuz ta bisa. Esei ta bini segun e entre otro dor di materialnan ku ta usa i métodonan di konstrukshon tradishonal.
Investigashon ta fortifiká petishon
Doñonan por haña un kompensashon di maksimal 5.000 dòler pa investigashon preliminar di konstrukshon tékniko. Ku esaki ta identifiká kua trabou ta nesesario i kuanto e restourashon posiblemente ta bai kosta.
Martinuz ta konsehá aplikantenan pa kaminda ta posibel manda tal investigashon mésora. “Bo ta hasi bo propio storia mas fuerte si bo manda delantá loke bo a laga inventarisá. Asina bo ta mustra kiko e nesesidat ta.”
No mester bruha e deklarashon obligatorio di kolegio ehekutivo ku un pèrmit. “E ta bai otro ku un pèrmit. Ora ta trata un pèrmit bo mester revisá hopi mas dokumento.” Ta yena e formulario nesesario huntu ku direktorado Desaroyo Urbano i por atendé mas rápido segun Martinuz.
‘E ta tiki pero e ta algu’
Pa Karibe Hulandes tin na tur 1,1 mion dòler disponibel. Mitar ta reservá pa Boneiru. E otro mitar ta pa Sint-Eustatius i Saba. Segun e ministerio e repartishon ei ta mas o ménos basá riba tamaño di e islanan.
Martinuz ta atmití ku 550.000 dòler ta limitá. “E ta tiki, pero e ta algu. Na e momento aki nos tin nada. Pues si bo pone 550.000 dòler kontra nada, e ta pa tiki ku e por ta un komienso.”
Si sobra sèn na Saba òf Sint-Eustatius, por usa esei ainda pa petishonnan na Boneiru. E ministerio no ta oumentá e presupuesto total si resultá ku e interes ta mas grandi ku e medionan disponibel.
Preferensia si tin dimas petishon
Si e suma total di e petishonnan bálido ta mas tantu ku 550.000 dòler, ta repartí e petishonnan den kuater kategoria. Monumentonan den e áreanan protehá di Rincon i Kralendijk ta haña preferensia. Den e áreanan ei monumentonan protehá ku tin den e registro di Entidat Públiko Boneiru ta bai promé.
Si dentro di un kategoria ta sobra insufisiente sèn, petishonnan ku gastunan mas abou ta haña preferensia segun e ministerio.
“Bo ke yuda mas tantu persona posibel ku esaki”, Martinuz ta bisa. “Supongamos ku ta drenta un petishon ku kosta mei mion, e ora ei esei no ta nifiká ku esaki ta e úniko petishon ku ta bai trata,”
No tin sèn reservá pa kontinuashon
E ministerio no sa kuantu bibienda históriko na Boneiru mester di mantenshon of restourashon. Tampoko tin un balotashon di e gastonan total. P’esei EPB ke usa e pilot pa hasi e grandura di e nesesidat mas visible.
“Tur hende ta mira ku tin nesesidat”, Martinuz ta bisa. “Per si bo puntra kon grandi e nesesidat ta, niun hende por duna kontesta riba esei. Ku sifranan konkreto nos por mustra ku e nesesidat ta grandi tambe.”
Ta promé biaha ku ministerio di OCW ta duna supsidio dirèkt na doño di monumentonan den Karibe Hulandes. Ta bai usa e eksperensianan ku e pilot i e resultadonan di e evaluashon di Lei di Monumento BES na momento di un desishon di un posibel kontinuashon.
Martinuz ta spera ku finalmente ta surgi un areglo permanente. “Ohala e no keda na un pilot, pero ku nos por regla algu struktural. Pasobra finalmente bo ke regla algu struktural.”
No ta konosí ainda ki dia lo bin un desishon. Pa 2027 i e añanan despues no tin sèn reservá ainda.